دور زیاد کن آتش نشانی یک گیربکس مکانیکی واسط است که بین سیستم انتقال قدرت خودرو و پمپ آب نصب می‌شود تا سرعت دوران دریافتی از PTO یا گاردان را به دور مناسب برای کارکرد پمپ آتش‌نشانی تبدیل کند. در بسیاری از خودروهای اطفای حریق، دور خروجی PTO به‌تنهایی برای رساندن پمپ سانتریفیوژ به نقطه کاری طراحی‌شده کافی نیست؛ در چنین شرایطی از یک Speed Increaser Gearbox استفاده می‌شود.

اهمیت این قطعه فقط در افزایش عدد RPM خلاصه نمی‌شود. دور زیادکن باید بتواند توان و گشتاور موردنیاز پمپ را بدون ایجاد لرزش، لقی بیش از حد، داغ‌شدن یاتاقان‌ها یا بار نامناسب روی PTO منتقل کند. به همین دلیل هنگام خرید دور زیاد کن آتش نشانی باید نسبت تبدیل، دور ورودی، دور موردنیاز پمپ، جهت دوران و نوع فلنج‌ها به‌صورت یک مجموعه بررسی شوند.

مدل موردنظر دارای ساختار انتقال چرخ‌دنده‌ای و اتصال فلنجی در ورودی و خروجی است و برای قرارگیری بین PTO یا گاردان و پمپ آب طراحی شده است.

جدول مشخصات فنی دور زیاد کن آتش نشانی

دور زیاد کن چگونه سرعت پمپ را افزایش می‌دهد؟

عملکرد این قطعه بر پایه اختلاف تعداد دندانه‌های چرخ‌دنده ورودی و خروجی است. دور دریافتی از PTO وارد گیربکس شده و مجموعه چرخ‌دنده‌ها آن را با نسبت مشخصی به خروجی منتقل می‌کنند.

برای مثال، اگر یک دور زیادکن دارای نسبت افزایشی باشد، خروجی می‌تواند با سرعت بیشتری نسبت به ورودی بچرخد. همین افزایش دور باعث می‌شود پمپ آتش‌نشانی به RPM موردنیاز برای تولید دبی و هد طراحی‌شده برسد.

بنابراین نسبت تبدیل باید براساس دور واقعی PTO انتخاب شود. استفاده از دور زیادکن با نسبت بیش از حد می‌تواند پمپ را بالاتر از دور مجاز بچرخاند و خطر کاویتاسیون، افزایش دما، آسیب بلبرینگ و خرابی Mechanical Seal را افزایش دهد.

چرا پمپ آتش نشانی به دور مناسب نیاز دارد؟

در پمپ‌های سانتریفیوژ، سرعت دوران مستقیماً روی دبی و هد اثر می‌گذارد. اگر پمپ کمتر از دور طراحی کار کند، ممکن است فشار و دبی لازم برای مانیتور، نازل یا خط اطفا تأمین نشود. در مقابل، افزایش بی‌حساب دور نیز راه‌حل مناسبی نیست. بالا رفتن RPM علاوه بر افزایش توان موردنیاز، فشار مکانیکی بیشتری به پروانه، شافت، آب‌بند و یاتاقان‌ها وارد می‌کند. به همین دلیل خرید دور زیاد کن آتش نشانی باید پس از مشخص‌شدن دور نامی پمپ و دور واقعی PTO انجام شود، نه صرفاً براساس بزرگ‌تر بودن نسبت تبدیل.

بررسی نسبت تبدیل

برای گیربکس‌های افزاینده دور مورد استفاده در خودروهای کاربری، نسبت‌های مختلفی وجود دارد. محدوده‌ای مانند 1:1.26 تا 1:2.42 در برخی مدل‌ها مشاهده می‌شود. هر نسبت برای یک ترکیب مشخص از PTO و پمپ مناسب است. به‌طور ساده، اگر دور PTO پایین باشد، ممکن است نسبت افزایش بیشتری نیاز باشد؛ اما انتخاب نهایی باید براساس مشخصات فنی واقعی انجام شود.

پارامترهای اصلی عبارت‌اند از:

دور ورودی PTO + نسبت تبدیل گیربکس = دور کاری موردنیاز پمپ

البته جهت تعریف نسبت تبدیل ممکن است بین سازندگان متفاوت باشد؛ بنابراین همیشه باید نحوه اعلام Ratio در کاتالوگ همان سازنده بررسی شود.

انتقال گشتاور؛ بخش مهم‌تر از RPM

دور زیادکن علاوه بر افزایش سرعت، باید گشتاور لازم برای چرخاندن پمپ را نیز منتقل کند. در یک پمپ آتش‌نشانی، با افزایش فشار و دبی موردنیاز، توان مصرفی پمپ افزایش پیدا می‌کند.

اگر ظرفیت گشتاور گیربکس کمتر از نیاز پمپ باشد، دنده‌ها، شافت‌ها و بلبرینگ‌ها تحت بار اضافی قرار می‌گیرند. این مشکل ممکن است ابتدا به‌صورت صدای زوزه، افزایش دما یا لقی ظاهر شود و در ادامه به خوردگی یا شکست دندانه‌ها منجر شود. بنابراین ظرفیت توان و گشتاور دور زیادکن باید همیشه از بار واقعی پمپ بیشتر باشد و ضریب اطمینان مناسبی نیز در نظر گرفته شود.

اهمیت اتصال فلنجی

این دور زیادکن دارای ورودی و خروجی فلنجی است. اتصال فلنجی باید از نظر قطر، تعداد پیچ‌ها، PCD، Pilot و نحوه مرکزشدن با گاردان، PTO و پمپ کاملاً تطبیق داشته باشد. عدم هم‌محوری بین خروجی گیربکس و ورودی پمپ می‌تواند بار شعاعی غیرمجاز به شافت و بلبرینگ‌ها وارد کند. نتیجه چنین خطایی معمولاً به‌صورت لرزش، صدای مکانیکی و کاهش عمر یاتاقان ظاهر می‌شود. در زمان نصب، علاوه بر پیچ‌ها باید هم‌راستایی محور ورودی و خروجی نیز کنترل شود.

روغن‌کاری و نگهداری دور زیاد کن

گیربکس افزاینده دور دارای چرخ‌دنده‌ها و یاتاقان‌هایی است که برای کارکرد پایدار به روغن‌کاری صحیح نیاز دارند. کاهش سطح روغن یا استفاده از روانکار نامناسب می‌تواند موجب افزایش اصطکاک و دمای دنده‌ها شود.

در بازدیدهای دوره‌ای بهتر است موارد زیر بررسی شوند:

• سطح و وضعیت روغن گیربکس
• نشتی از کاسه‌نمدها
• لقی فلنج‌ها
• صدای غیرعادی دنده‌ها
• افزایش دمای پوسته
• وضعیت پیچ‌های اتصال
• لقی شافت ورودی و خروجی

صدای زوزه‌ای که با افزایش دور بیشتر می‌شود می‌تواند نشانه مشکل در لقی دنده‌ها یا یاتاقان باشد و بهتر است قبل از ادامه عملیات بررسی شود.

چه مواردی قبل از خرید دور زیاد کن آتش نشانی بررسی شود؟

برای انتخاب صحیح دور زیادکن پمپ آتش‌نشانی، ابتدا باید مشخصات فنی PTO و پمپ به‌صورت دقیق مشخص شوند. انتخاب نسبت تبدیل فقط براساس ابعاد ظاهری یا امکان نصب مکانیکی کافی نیست؛ زیرا وظیفه اصلی دور زیادکن، هماهنگ‌کردن دور خروجی PTO با دور کاری موردنیاز پمپ است.

مهم‌ترین اطلاعاتی که پیش از انتخاب دور زیادکن باید بررسی شوند عبارت‌اند از:

• دور واقعی خروجی PTO

• دور نامی پمپ آتش‌نشانی

• توان مصرفی پمپ

• حداکثر گشتاور موردنیاز

• جهت دوران ورودی و خروجی

• نوع و ابعاد فلنج ورودی

• نوع و ابعاد فلنج خروجی

• فضای موجود برای نصب

• وضعیت و زاویه اتصال گاردان

• نسبت تبدیل موردنیاز

برای مثال، اگر دور خروجی PTO کمتر از دور نامی موردنیاز پمپ آتش‌نشانی باشد، دور زیادکن باید نسبت تبدیل مناسبی ایجاد کند تا پمپ در محدوده کاری صحیح خود قرار گیرد. نسبت تبدیل نامناسب می‌تواند باعث شود دور پمپ کمتر یا بیشتر از مقدار طراحی‌شده باشد و در نتیجه دبی، فشار و عملکرد سیستم تحت تأثیر قرار گیرد.

توان و گشتاور نیز باید هم‌زمان با دور بررسی شوند. ممکن است یک دور زیادکن آتش‌نشانی از نظر فلنج و ابعاد کاملاً روی خودرو نصب شود، اما توان یا گشتاور قابل انتقال آن برای پمپ موردنظر کافی نباشد. همچنین جهت دوران، مشخصات فلنج‌ها و وضعیت اتصال گاردان باید پیش از سفارش کنترل شوند.

در شهر قطعات توصیه می‌شود هنگام انتخاب دور زیادکن و سایر محصولات آتش‌نشانی، مجموعه PTO، دور زیادکن، گاردان و پمپ به‌عنوان یک سیستم انتقال قدرت واحد بررسی شوند. اگر یکی از این پارامترها به‌اشتباه انتخاب شود، حتی با نصب مکانیکی صحیح، ممکن است پمپ آتش‌نشانی در نقطه کاری طراحی‌شده خود قرار نگیرد و دبی و فشار مورد انتظار سیستم تأمین نشود.