شیلنگ آتش نشانی یکی از اصلی‌ترین اجزای مسیر انتقال آب در سیستم‌های اطفای حریق است و باید بتواند دبی موردنیاز را با حداقل افت فشار و در عین حال با تحمل فشار هیدرولیکی مناسب به نازل، مانیتور یا سایر تجهیزات منتقل کند. برخلاف شیلنگ‌های معمولی، شیلنگ مورد استفاده در عملیات اطفا تحت فشار، کشش، خمش و شرایط محیطی نسبتاً سنگین قرار دارد؛ به همین دلیل قطر داخلی، فشار کاری، فشار تست و فشار ترکیدگی آن باید قبل از انتخاب بررسی شوند.

در زمان خرید شیلنگ آتش نشانی، تنها طول یا قطر ظاهری شیلنگ ملاک مناسبی نیست. برای انتخاب فنی باید دبی پمپ، فشار خروجی، طول مسیر، تعداد اتصالات و قطر داخلی شیلنگ در کنار یکدیگر بررسی شوند. انتخاب قطر کمتر از نیاز سیستم می‌تواند سرعت جریان و افت فشار را افزایش دهد، در حالی که انتخاب شیلنگ بیش از حد بزرگ، وزن و حجم مجموعه را بیشتر می‌کند.

خانواده شیلنگ مورد بررسی در قطرهای داخلی 1 تا 8 اینچ ارائه شده و بسته به سایز، فشار کاری آن بین 10 تا 17 بار قرار دارد. در سایزهای کوچک‌تر تا 3 اینچ، فشار ترکیدگی تا 50 بار اعلام شده است که نشان‌دهنده حاشیه ایمنی مناسب نسبت به فشار کاری است.

جدول مشخصات فنی شیلنگ آتش نشانی

تفاوت فشار کاری، فشار تست و فشار ترکیدگی

یکی از نکات مهم هنگام خرید شیلنگ آتش نشانی، تفاوت میان سه عدد فشار درج‌شده در مشخصات فنی است. فشار کاری محدوده‌ای است که شیلنگ برای استفاده عادی در آن طراحی شده است. برای نمونه، شیلنگ‌های 1 تا 3 اینچ این خانواده دارای فشار کاری 17 بار هستند.

فشار تست فشاری بالاتر از فشار کاری است که برای بررسی سلامت و استحکام شیلنگ مورد استفاده قرار می‌گیرد. در سایزهای 1 تا 3 اینچ فشار تست 30 بار اعلام شده است. فشار ترکیدگی نیز حد نهایی تحمل شیلنگ در شرایط آزمایش است و نباید به‌عنوان فشار مجاز کارکرد در عملیات در نظر گرفته شود. فشار ترکیدگی شیلنگ‌های کوچک‌تر این سری تا 50 بار یا 725 psi می‌رسد.

انتخاب قطر شیلنگ بر اساس دبی

قطر داخلی یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده افت فشار است. با عبور دبی زیاد از شیلنگ با قطر کم، سرعت آب افزایش پیدا کرده و افت فشار ناشی از اصطکاک بیشتر می‌شود.

برای خطوط حمله و تجهیزاتی که دبی متوسط دارند، شیلنگ‌های با قطر کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرند. در مقابل، قطرهای 4، 5، 6 و 8 اینچ بیشتر برای انتقال حجم بالاتر آب و مسیرهای تغذیه قابل بررسی هستند.

بنابراین برای انتخاب دقیق باید ابتدا دبی موردنیاز نازل یا مانیتور مشخص شود و سپس قطر شیلنگ بر اساس دبی، طول مسیر و فشار موجود در پمپ تعیین گردد.

وزن شیلنگ و تأثیر آن در عملیات

با افزایش قطر داخلی، وزن هر متر شیلنگ نیز افزایش پیدا می‌کند. به‌عنوان مثال، وزن شیلنگ 1 اینچ حدود 230 گرم در متر است، در حالی که شیلنگ 8 اینچ به حدود 2.35 کیلوگرم در هر متر می‌رسد.

این اختلاف در طول‌های زیاد بسیار قابل توجه است. برای مثال، 20 متر شیلنگ 8 اینچی فقط بر اساس وزن اعلام‌شده خود شیلنگ، حدود 47 کیلوگرم وزن خواهد داشت و با ورود آب، وزن عملیاتی مجموعه بسیار بیشتر می‌شود. بنابراین در طراحی محل نگهداری شیلنگ روی خودرو آتش‌نشانی باید وزن، فضای اشغال‌شده و نحوه جابه‌جایی نیز در نظر گرفته شوند.

چرا فشار شیلنگ‌های بزرگ‌تر کمتر است؟

در جدول فنی مشاهده می‌شود که فشار کاری شیلنگ‌های 1 تا 3 اینچ 17 بار است، اما در قطرهای بزرگ‌تر کاهش پیدا می‌کند.

برای مثال:

• 3½ اینچ: 12 بار
• 4 اینچ: 13 بار
• 5 تا 8 اینچ: 10 بار

علت اصلی این موضوع به نوع کاربرد و طراحی شیلنگ مرتبط است. شیلنگ‌های با قطر بالا معمولاً برای انتقال حجم زیاد آب در فشار پایین‌تر استفاده می‌شوند، در حالی که شیلنگ‌های کوچکتر ممکن است در خطوط عملیاتی با فشار بیشتری کار کنند. به همین دلیل انتخاب شیلنگ تنها براساس عبارت «فشار قوی» صحیح نیست؛ قطر، دبی و فشار باید هم‌زمان بررسی شوند.

چه مواردی قبل از خرید شیلنگ آتش نشانی بررسی شود؟

قبل از سفارش، ابتدا مشخص کنید شیلنگ برای خط تغذیه، خروجی پمپ، مانیتور، نازل یا انتقال آب بین دو نقطه استفاده خواهد شد.

سپس موارد زیر را بررسی کنید:

برای انتخاب صحیح شیلنگ آتش‌نشانی، فقط توجه به طول یا قطر اسمی شیلنگ کافی نیست. شیلنگ باید متناسب با دبی، فشار کاری پمپ و تجهیزات انتهای خط مانند نازل یا مانیتور آتش‌نشانی انتخاب شود تا سیستم بتواند عملکرد مورد انتظار را در شرایط عملیاتی حفظ کند.

پیش از انتخاب شیلنگ آتش‌نشانی، این مشخصات باید بررسی شوند:

• قطر داخلی موردنیاز شیلنگ

• دبی عبوری سیستم

• فشار کاری پمپ آتش‌نشانی

• حداکثر فشار مجاز شیلنگ

• طول موردنیاز مسیر

• نوع کوپلینگ دو سر شیلنگ

• قطر ورودی و خروجی تجهیزات

• وزن شیلنگ در طول موردنظر

• شعاع خم مناسب

• شرایط نگهداری و نحوه استفاده

در سیستم‌هایی که شیلنگ به یک پمپ آتش‌نشانی با دبی بالا متصل می‌شود، انتخاب قطر نامناسب می‌تواند افت فشار قابل‌توجهی در مسیر ایجاد کند. در چنین شرایطی ممکن است نازل یا مانیتور آتش‌نشانی در نقطه مصرف به فشار و دبی طراحی‌شده خود نرسد و عملکرد کل سیستم تحت تأثیر قرار گیرد.

همچنین افزایش طول شیلنگ، استفاده از اتصالات نامتناسب، خم‌های شدید و انتخاب کوپلینگ با سطح مقطع محدود می‌تواند مقاومت مسیر را افزایش دهد. به همین دلیل انتخاب شیلنگ باید به‌صورت هماهنگ با پمپ، لوله‌کشی و تجهیزات خروجی انجام شود.

در شهر قطعات، هنگام انتخاب شیلنگ آتش‌نشانی و سایر محصولات آتش‌نشانی، توصیه می‌شود مشخصات فنی کل سیستم شامل دبی پمپ، فشار کاری، قطر مسیر و نوع تجهیزات مصرف‌کننده بررسی شود تا شیلنگ انتخاب‌شده بتواند جریان موردنیاز سیستم را با حداقل افت فشار منتقل کند.