پشت گیربکس البرز یا PTO قطعه‌ای در مجموعه انتقال قدرت خودرو است که امکان برداشت توان مکانیکی از گیربکس و انتقال آن به تجهیز جانبی را فراهم می‌کند. در خودروهای کاربری البرز، این توان معمولاً برای راه‌اندازی پمپ هیدرولیک کمپرسی، جرثقیل، بالابر یا سایر تجهیزات وابسته به نیروی مکانیکی استفاده می‌شود.

مدل مورد بررسی برای استفاده در مجموعه مجهز به گیربکس ZF 16S1650 در نظر گرفته شده و در خانواده ZF N70/1B قرار می‌گیرد. فرمان درگیری آن از نوع پنوماتیک یا بادی است و خروجی توان به‌صورت فلنجی در اختیار سیستم جانبی قرار می‌گیرد.

یکی از مشخصات مهم این PTO، ظرفیت انتقال گشتاور در محدوده حدود 600 نیوتن‌متر است. این عدد هنگام خرید پشت گیربکس البرز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا پمپ یا تجهیز متصل نباید در شرایط کاری، بار مکانیکی بیش از ظرفیت PTO ایجاد کند.

جدول مشخصات فنی پشت گیربکس البرز

پشت گیربکس البرز چگونه توان را منتقل می‌کند؟

PTO در زمان فعال‌شدن با مجموعه چرخ‌دنده‌های گیربکس درگیر می‌شود. این درگیری باعث می‌شود بخشی از توان موتور که به گیربکس رسیده است، به خروجی PTO انتقال پیدا کند.

پس از آن خروجی فلنجی می‌تواند از طریق گاردان، کوپلینگ یا مجموعه رابط به پمپ هیدرولیک متصل شود. در نتیجه پمپ بدون نیاز به موتور مستقل، از توان موتور اصلی خودرو استفاده می‌کند.

مزیت این ساختار در خودروهای کاربری این است که توان نسبتاً زیادی برای سیستم هیدرولیک در دسترس قرار می‌گیرد؛ اما در مقابل، انتخاب اشتباه PTO یا پمپ می‌تواند بار غیرمجاز به گیربکس وارد کند.

ظرفیت گشتاور 600 نیوتن‌متر

گشتاور یکی از مهم‌ترین اعداد برای انتخاب PTO است. ظرفیت اعلام‌شده برای این خانواده در محدوده 600 نیوتن‌متر قرار دارد. پمپ هیدرولیک برای تولید فشار به گشتاور نیاز دارد. هرچه حجم جابه‌جایی پمپ و فشار کاری افزایش پیدا کند، گشتاور لازم برای چرخاندن آن نیز بیشتر می‌شود. اگر پمپ در فشار نهایی سیستم به گشتاوری بیش از ظرفیت پشت گیربکس نیاز داشته باشد، دنده‌های PTO، شافت و مجموعه درگیری تحت بار اضافی قرار می‌گیرند.

علائم چنین شرایطی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• صدای غیرعادی هنگام زیر بار رفتن
• افزایش دمای PTO
• خرابی یا سایش دنده‌ها
• لقی شافت خروجی
• ضربه هنگام درگیری
• کاهش عمر یاتاقان‌ها

بنابراین در خرید پشت گیربکس البرز بهتر است گشتاور موردنیاز پمپ در فشار واقعی مدار محاسبه شود.

فرمان بادی چه مزیتی دارد؟

این PTO دارای فرمان پنوماتیک است. با ارسال هوای فشرده به سیلندر فرمان، مکانیزم داخلی حرکت کرده و PTO با گیربکس درگیر می‌شود. فرمان بادی برای خودروهای سنگین گزینه مناسبی است؛ زیرا اغلب این خودروها به سیستم هوای فشرده مجهز هستند و امکان کنترل PTO از داخل کابین فراهم می‌شود.

برای عملکرد صحیح باید موارد زیر سالم باشند:

• فشار هوای سیستم
• شیر فرمان PTO
• شیلنگ بادی
• سیلندر پنوماتیک
• مکانیزم داخلی درگیری

افت فشار باد یا نشتی در مسیر ممکن است باعث درگیری ناقص PTO شود. درگیری ناقص از مشکلات جدی است؛ زیرا سطح تماس دنده‌ها کاهش پیدا می‌کند و احتمال لب‌پرشدگی یا سایش شدید افزایش می‌یابد.

خروجی فلنجی پشت گیربکس

خروجی این مدل از نوع فلنجی است و برای این خانواده قطر حدود 100 میلی‌متر در مشخصات قطعات مشاهده می‌شود. فلنج امکان اتصال گاردان یا رابط انتقال قدرت را فراهم می‌کند. هنگام جایگزینی PTO، فقط قطر بیرونی فلنج نباید ملاک قرار گیرد. تعداد سوراخ‌ها، PCD، قطر پایلوت، ضخامت فلنج و نوع پیچ‌ها نیز باید با مجموعه قبلی هماهنگ باشند. عدم تطابق یا مرکز نبودن اتصال می‌تواند باعث لرزش در دور بالا و افزایش بار روی بلبرینگ خروجی شود.

تطبیق با گیربکس ZF 16S1650

یکی از اصلی‌ترین مراحل قبل از خرید، بررسی پلاک گیربکس است. وجود نام «البرز» روی خودرو به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که همه نسخه‌ها دقیقاً یک گیربکس یا PTO داشته باشند. برای این محصول، گیربکس هدف ZF 16S1650 است. بهتر است شماره کامل گیربکس و وضعیت محل نصب با قطعه قبلی مقایسه شود. مواردی مانند نوع دنده داخلی PTO، موقعیت نصب، تعداد پیچ‌ها و نحوه درگیری ممکن است بین گیربکس‌های ظاهراً مشابه متفاوت باشند.

انتخاب پمپ هیدرولیک برای پشت گیربکس البرز

انتخاب پمپ باید براساس سه پارامتر اصلی انجام شود:

حجم پمپ، فشار کاری و دور PTO

پمپ با حجم بیشتر در هر دور روغن بیشتری جابه‌جا می‌کند، اما در فشار ثابت به گشتاور بیشتری نیز نیاز دارد. بنابراین نصب پمپ بزرگ‌تر الزاماً باعث بهترشدن سیستم نمی‌شود.

اگر پمپ بیش از حد بزرگ انتخاب شود، ممکن است:

• PTO تحت اضافه‌بار قرار گیرد
• موتور در دور پایین افت کند
• روغن بیش از حد گرم شود
• کنترل سرعت جک دشوار شود
• استهلاک سیستم افزایش پیدا کند

در مقابل، پمپ کوچک نیز می‌تواند سرعت حرکت جک یا تجهیز هیدرولیک را کاهش دهد.

نکات فنی هنگام خرید پشت گیربکس البرز